หลายคนอาจสงสัยว่าการ ตรวจสอบลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ ในประเทศไทยนั้นเริ่มจริงจังกันตั้งแต่เมื่อไหร่?

เจ้าของธุรกิจหลายท่านอาจจะเคยได้ยินข่าวหรือมีความกังวลเกี่ยวกับการ ตรวจสอบลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ และการนำหมายค้นของเจ้าหน้าที่ตำรวจเพื่อตรวจสอบ แต่ทราบหรือไม่ว่า จริง ๆ แล้วมาตรการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นและมีการพัฒนาในประเทศไทยมานานกว่า 30 ปีแล้ว

วันนี้เราจะพาไปย้อนรอยดูประวัติความเป็นมา เพื่อให้คุณเข้าใจสถานการณ์และเตรียมพร้อมธุรกิจให้ถูกต้องตามกฎหมายลิขสิทธิ์ครับ

จุดเริ่มต้น กฎหมายลิขสิทธิ์ยุคบุกเบิก (พ.ศ. 2537)

พื้นฐานของการคุ้มครองซอฟต์แวร์ในไทย เริ่มต้นอย่างเป็นทางการเมื่อมีการประกาศใช้ พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 (เริ่มบังคับใช้ปี 2538) ซึ่งถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เพราะกฎหมายฉบับนี้ระบุชัดเจนให้ “โปรแกรมคอมพิวเตอร์” ถือเป็นงานวรรณกรรมประเภทหนึ่งที่ได้รับความคุ้มครอง

นั่นหมายความว่า ตั้งแต่ปี 2537 เป็นต้นมา การทำซ้ำ ดัดแปลง หรือใช้งานโปรแกรมโดยไม่ได้รับอนุญาต ถือเป็นความผิดทางกฎหมายและมีโทษทางอาญา ซึ่งเปิดทางให้เจ้าหน้าที่เริ่มมีการดำเนินการกับผู้กระทำผิดได้ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

ยุคแห่งการปราบปรามเข้มข้น (พ.ศ. 2549 – ปัจจุบัน)

แม้จะมีกฎหมายรองรับมานาน แต่ยุคที่การ ตรวจสอบลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ มีความเข้มข้นจนกลายเป็นข่าวใหญ่หน้าหนึ่งอยู่บ่อยครั้ง เริ่มต้นขึ้นในช่วงกลางทศวรรษ 2000 (ประมาณปี พ.ศ. 2549 เป็นต้นมา)

ในยุคนี้ เราได้เห็นความร่วมมืออย่างใกล้ชิดระหว่างภาคเอกชนอย่าง BSA (The Software Alliance) ซึ่งเป็นตัวแทนของเจ้าของลิขสิทธิ์ระดับโลก และภาครัฐอย่าง กองบังคับการปราบปรามการกระทำความผิดเกี่ยวกับอาชญากรรมทางเศรษฐกิจ (ปอศ.)

และกดดันหลักมาจาก สหรัฐอเมริกา ผ่านมาตรการทางการค้าที่ชื่อว่า “Special 301 Report” และการตัดสิทธิพิเศษทางภาษี (GSP) ครับ

ยุคปัจจุบัน การเปลี่ยนแปลงสู่ Digital Audit

ในปัจจุบัน รูปแบบการ ตรวจสอบลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ ได้วิวัฒนาการไปตามเทคโนโลยี เมื่อซอฟต์แวร์ส่วนใหญ่เปลี่ยนไปใช้ระบบ Cloud หรือ Subscription (รายเดือน/รายปี) ผู้ให้บริการซอฟต์แวร์สามารถตรวจสอบการใช้งานผ่านระบบออนไลน์ได้ทันที

แทนที่จะเป็นการบุกตรวจค้นโดยตำรวจในขั้นตอนแรก เราจึงมักจะเห็นรูปแบบของ “จดหมายแจ้งขอตรวจสอบ” (Audit Letter) ส่งตรงถึงบริษัท เพื่อขอให้แสดงหลักฐานการใช้งาน (License Compliance) แทน ซึ่งหากเพิกเฉย ก็อาจนำไปสู่กระบวนการทางกฎหมายที่เข้มข้นต่อไป