หลายคนอาจสงสัยว่าการ ตรวจสอบลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ ในประเทศไทยนั้นเริ่มจริงจังกันตั้งแต่เมื่อไหร่?

เจ้าของธุรกิจหลายท่านอาจจะเคยได้ยินข่าวหรือมีความกังวลเกี่ยวกับการ ตรวจสอบลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ และการนำหมายค้นของเจ้าหน้าที่ตำรวจเพื่อตรวจสอบ แต่ทราบหรือไม่ว่า จริง ๆ แล้วมาตรการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นและมีการพัฒนาในประเทศไทยมานานกว่า 30 ปีแล้ว

วันนี้เราจะพาไปย้อนรอยดูประวัติความเป็นมา เพื่อให้คุณเข้าใจสถานการณ์และเตรียมพร้อมธุรกิจให้ถูกต้องตามกฎหมายลิขสิทธิ์ครับ

จุดเริ่มต้น กฎหมายลิขสิทธิ์ยุคบุกเบิก (พ.ศ. 2537)

พื้นฐานของการคุ้มครองซอฟต์แวร์ในไทย เริ่มต้นอย่างเป็นทางการเมื่อมีการประกาศใช้ พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 (เริ่มบังคับใช้ปี 2538) ซึ่งถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เพราะกฎหมายฉบับนี้ระบุชัดเจนให้ “โปรแกรมคอมพิวเตอร์” ถือเป็นงานวรรณกรรมประเภทหนึ่งที่ได้รับความคุ้มครอง

นั่นหมายความว่า ตั้งแต่ปี 2537 เป็นต้นมา การทำซ้ำ ดัดแปลง หรือใช้งานโปรแกรมโดยไม่ได้รับอนุญาต ถือเป็นความผิดทางกฎหมายและมีโทษทางอาญา ซึ่งเปิดทางให้เจ้าหน้าที่เริ่มมีการดำเนินการกับผู้กระทำผิดได้ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

ยุคแห่งการปราบปรามเข้มข้น (พ.ศ. 2549 – ปัจจุบัน)

แม้จะมีกฎหมายรองรับมานาน แต่ยุคที่การ ตรวจสอบลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ มีความเข้มข้นจนกลายเป็นข่าวใหญ่หน้าหนึ่งอยู่บ่อยครั้ง เริ่มต้นขึ้นในช่วงกลางทศวรรษ 2000 (ประมาณปี พ.ศ. 2549 เป็นต้นมา)

ในยุคนี้ เราได้เห็นความร่วมมืออย่างใกล้ชิดระหว่างภาคเอกชนอย่าง BSA (The Software Alliance) ซึ่งเป็นตัวแทนของเจ้าของลิขสิทธิ์ระดับโลก และภาครัฐอย่าง กองบังคับการปราบปรามการกระทำความผิดเกี่ยวกับอาชญากรรมทางเศรษฐกิจ (ปอศ.)

• The Nation Thailand : แคมเปญ Clean Up to the Countdown ซึ่งเป็นความร่วมมือโดยตรงระหว่าง BSA และ ตำรวจ ปอศ. (ECD)
• BSA : บีเอสเอเผยผลสำรวจอัตราการละเมิดลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ในประเทศไทย อยู่ที่ร้อยละ 66
• Beartai : บก.ปอศ. โชว์ผลการจับซอฟต์แวร์ละเมิดลิขสิทธิ์ อัตราการละเมิดลดทุกปี
• ผู้จัดการออนไลน์ : บก.ปอศ.เตือนผู้ประกอบการละเมิดลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ผิด กม. หลังจับกุม 150 แห่ง
• ฐานเศรษฐกิจ : บีเอสเอเพิ่มเงินรางวัลนำจับละเมิดลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ 4 เท่า

และกดดันหลักมาจาก สหรัฐอเมริกา ผ่านมาตรการทางการค้าที่ชื่อว่า “Special 301 Report” และการตัดสิทธิพิเศษทางภาษี (GSP) ครับ

• USTR : ประกาศ Press Release ทางการ (ปี 2017) ที่ระบุว่า ยอมปลดไทยออกจากบัญชีดำแล้ว เพราะไทยมีการบังคับใช้กฎหมาย (Enforcement) ที่ดีขึ้น
• IIPA : ขอให้ไทยให้ความสำคัญเป็นอันดับแรก กับการบุกตรวจค้นและดำเนินคดีกับ บริษัทเอกชนที่ใช้ซอฟต์แวร์เถื่อน
• Bangkok Post : ประเทศไทยกำลังพยายามถอนตัวออกจากรายชื่อ ประเทศที่สหรัฐฯ จับตามอง

ยุคปัจจุบัน การเปลี่ยนแปลงสู่ Digital Audit

ในปัจจุบัน รูปแบบการ ตรวจสอบลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ ได้วิวัฒนาการไปตามเทคโนโลยี เมื่อซอฟต์แวร์ส่วนใหญ่เปลี่ยนไปใช้ระบบ Cloud หรือ Subscription (รายเดือน/รายปี) ผู้ให้บริการซอฟต์แวร์สามารถตรวจสอบการใช้งานผ่านระบบออนไลน์ได้ทันที

แทนที่จะเป็นการบุกตรวจค้นโดยตำรวจในขั้นตอนแรก เราจึงมักจะเห็นรูปแบบของ “จดหมายแจ้งขอตรวจสอบ” (Audit Letter) ส่งตรงถึงบริษัท เพื่อขอให้แสดงหลักฐานการใช้งาน (License Compliance) แทน ซึ่งหากเพิกเฉย ก็อาจนำไปสู่กระบวนการทางกฎหมายที่เข้มข้นต่อไป

แหล่งข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ

กรมทรัพย์สินทางปัญญา (Department of Intellectual Property) นี่คือฉบับเต็มของ พ.ร.บ. ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งเป็นกฎหมายแม่บทที่ระบุว่า “โปรแกรมคอมพิวเตอร์” ได้รับความคุ้มครอง

บทวิเคราะห์ประวัติความเป็นมาของศาลทรัพย์สินทางปัญญา (IP&IT Court) ที่ก่อตั้งมาตั้งแต่ปี 1997 และวิวัฒนาการของการบังคับใช้กฎหมายในไทย

รายงานข่าวปี 2018 ที่อ้างอิงสถิติจาก BSA และการทำงานของตำรวจ ปอศ. (ECD) ในการปราบปรามซอฟต์แวร์ละเมิดลิขสิทธิ์ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความต่อเนื่องของการตรวจสอบที่มีมานาน

ข่าวเก่าตั้งแต่ปี 2012 ที่รายงานเรื่องสถิติการละเมิดลิขสิทธิ์และการบังคับใช้กฎหมาย ยืนยันว่าเรื่องนี้เป็นประเด็นที่ทางการไทยให้ความสำคัญมาเกิน 10 ปีแล้ว

รู้ก่อน ปลอดภัยกว่าเสมอ – Know Early. Stay Safe.

ติดต่อขอประเมินเบื้องต้นฟรีได้ในทุกช่องทาง

เบอร์มือถือ : 098-278-6707 (Auditor)
เบอร์บริษัท : 02-714-3801-3 (Hi-Tech)
โทรสาร : 02-714-3804
อีเมล :